Ontstaan van de Tuinsteden

Aan de westzijde van Amsterdam ontstond in de jaren '50 en '60 een nieuwe stadsuitleg op basis van het door Cornelis van Eesteren ontworpen Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van 1934. Het AUP was en is een bijzonder stedenbouwkundig plan, omdat het voor het eerst probeerde stadswijken op basis van wetenschappelijk onderzoek en te verwachten toekomstige ontwikkelingen te ontwerpen. Van Eesteren ontwierp een stad die in zijn visie tot in de 21e eeuw goed zou functioneren.
In de jaren van de Wederopbouw verrezen ruim 33.000 woningen aan de westrand van de stad. Omdat de prioriteit van de regering bij de opbouw van de economie lag, moes ten de huren laag blijven. Daarom werden de plannen aangepast: minder laagbouw, minder ruime woningen, minder dure stedenbouwkundige oplossingen, goedkopere bouwtechnieken. 80% van de woningen zijn door van woningbouwcorporaties gebouwd.

Opzet

De Tuinsteden werden gebouwd als het weefsel van een Schotse Ruit: de rode vlakken vormen de woonbebouwing, zwarte draden geven het wegenpatroon weer en de blauwe draden tonen de waterstructuur. In het hart ligt de Sloterplas, eertijds een polder die tot 30 m diepte ontgraven werd om ruim 12 miljoen m³ grond en zand te winnen: nodig voor de ophoging van de veenweiden die anders voor bebouwing ongeschikt waren.
In de wijken Slotermeer, Geuzenveld, Slotervaart, Overtoomse Veld en Osdorp kwamen meer dan 100.000 mensen te wonen. Voor het merendeel betrof het gezinnen van arbeiders en lagere employés, verhuisd uit de 19e eeuwse wijken, maar ook bewoners van het platteland die vanwege de werkgelegenheid naar de stad trokken. Men leefde volgens ongeschreven kleinburgerlijke regels (de was alleen op maandag buiten) met een sterk gevoel voor saamhorigheid, zij het dat de scheidslijn tussen levensovertuiging en duidelijk herkenbaar was. Een scheidslijn die per woningcomplex geaccentueerd werd omdat de corporaties eveneens naar levensovertuiging georganiseerd waren.

Verandering

Woningen die in de jaren '50 als riant golden, worden door het veranderde leefpatroon op dit moment als gedateerd ervaren. Door het ruimtebeslag van huishoudelijke apparatuur, andere inrichtingsideeën en een grotere behoefte aan individuele ruimte blijkt een vijfkamerwoning van 50m² wel erg krap. Bovendien is in de laatste jaren de sociale structuur van de wijken minder hecht geworden. De generatie van eerste bewoners komt te overlijden, draagkrachtige bewoners trekken weg naar de nieuwbouwwijken die sinds het midden van de jaren '80 aan de periferie en in de regio zijn gebouwd. En hoewel de woningen kort na de bouw als uitgesproken duur golden, behoren ze momenteel tot de goedkope woningvoorraad van Amsterdam.
Een en ander heeft tot gevolg dat in een relatief kort tijdsbestek van enkele jaren een enorme doorstroom op gang is gekomen. Vrijkomende woningen worden veelal betrok ken door migrantengezinnen uit het mediterrane gebied. De status van de Tuinsteden op de regionale woningmarkt daalde zeer aanzienlijk. De gemiddelde sociaal-economische positie van de bewoners is verslechterd.
Door deze verandering herkennen oorspronkelijke bewoners hun wijk niet meer. De nieuwkomers hanteren andere normen ten aanzien van het gebruik van de openbare ruimte en voeden hun kinderen niet volgens het verwachtingspatroon van de oorspronkelijke bewoners op. Wrijvingen ontstaan door etnische verschillen, door generatiever schillen en door deprivatiegevoelens.

Aanpak

De Gemeente en de vier betrokken stadsdelen willen het ingezette proces van downgrading afremmen. In een Plan van Aanpak worden de mogelijkheden gesondeerd om de eenzijdigheid van de woningvoorraad te doorbreken door aanvullende woningbouw en door aanpassingen in de bestaande voorraad. Hoewel dit bij bewoners zeer omstreden is, wordt ook amovering van bestaande complexen niet uitgesloten. Daarnaast worden het beheer en het toezicht sterk verbeterd. In het kader van het Grote-Steden-Beleid heeft de regering inmiddels extra middelen beschikbaar gesteld om een aantal voor beeldprojecten uit te voeren.

terug - doel van de stichting - bestuur en partners - andere activiteiten - over de tuinsteden