neem live een kijkje in New York

New York, een westerse agglomeratie bij uitstek, heeft ook na de gebeurtenissen van 11 september 2001 nog vele gezichten, is herkenbaar, invoelbaar, en tegelijkertijd vol vreemdelingen. De bouwvormen zijn vertrouwd, de mensen lijken op ons, maar zij denken, doen en voelen anders. Voorbeelden ter navolging zijn er misschien niet direct te halen, maar de New Yorkse verscheidenheid en de Amerikaanse argumentatie over wat er gedacht en gedaan moet worden, kunnen worden benut om kritisch te kijken naar de Nederlandse aanpakken. Dit levert geen eenduidige conclusies op, maar vragen en discussiepunten.

Sommige van de te bezoeken gebieden zien er bij eerste aanblik goed uit, maar in veel gebieden oogt de fysieke ruimte schrikbarend. In alle gevallen is er sprake van opmerkelijke veranderingen in de afgelopen jaren: in fysiek-ruimtelijk opzicht, in sociaal opzicht of in beide. De aanblik van een complex of gebied is niet altijd een goede graadmeter voor succes. Uitleg ter plekke, discussie met betrokkenen en voorinformatie zijn nodig om een goed beeld te krijgen. Wat goed oogt, kan twijfelachtig zijn, en wat er slecht uitziet kan van enorm doorzettingsvermogen getuigen.

Tijdens deze studiereis zullen globaal genomen vier vormen van aanpak worden bezocht die betekenis kunnen hebben voor de discussie over de in Nederland voorkomende benadering van stedelijke en buurtvernieuwing.

Het motto lijkt te zijn: laat duizend bloemen bloeien: voorzieningen, werkgelegenheid, cultuur, huisvesting, hergebruik van gebouwen en terreinen: kortom alles wat een bijdrage zou kunnen bieden om de vernieuwing van het geheel te stimuleren. De centrale overheid stuurt mee door het aanwijzen van empowerment zones. Er is een districtsgebonden organisatie, ter stimulering en ondersteuning van private initiatieven van bijvoorbeeld bedrijven en bewonersgroepen.

Ook in New York zijn sommige delen van de stad verloederd maar toch geliefd. Middengroepen nestelen zich in karaktervolle buurtjes tussen lager betaalden. Nieuw aangekomen immigranten werken zich in hun grote families en in grijze circuits naar een gezamenlijke rijkdom. De grote verscheidenheid aan bevolkingsgroepen werkt aantrekkelijk en stimulerend op het wijkleven dat soms vorm krijgt door buurtontwikkelingsmaatschappijtjes. Gentrification komt op grote schaal voor.

Onderliggend motief is: "Deze buurten en hun inwoners mogen niet aan hun lot worden overgelaten." Het startpunt is de morele verontwaardiging over het afhaken van de lokale en de centrale overheid. Dweilen met de kraan open is nog altijd beter dan niets doen. Op langere termijn is de inzet zoveel in gang te zetten, dat overheid en private partijen weer in het gebied willen gaan investeren. Eerst moet gewerkt worden aan lotsverbetering van de huishoudens.

De aanpak wordt gekenmerkt door een grondige, gebiedsgebonden vernieuwing van de fysieke ruimte. De bebouwing wordt vernieuwd via renovatie, sloop en nieuwbouw. De openbare ruimte wordt heringericht en beveiligd. Het onderhoud en beheer worden geïntensiveerd. De bevolking in het gebied wordt via cursussen, begeleiding en werk bij de vernieuwing betrokken. Op de achtergrond zijn elementen te vinden van een beschavingsoffensief. De gebiedsgebondenheid roept het vraagstuk op naar aansluiting bij de maatschappelijke hoofdstroom, zodat de bewoners na verloop van tijd het ook elders kunnen redden. De investeringen voor de vernieuwing komen vooral van de lokale woningbouwvereniging en fondsen van de lokale of de centrale overheid.